پایگاه خبری- اطلاع رسانی وب دا زنجان

پایگاه خبری وبدا-زنجان، پوست، به‌عنوان بزرگ‌ترین اندام بدن، نقش مهمی در محافظت از بدن در برابر گرما، نور خورشید، آسیب‌ها و عفونت‌ها دارد؛ با این حال، همین اندام حیاتی نیز در برابر آسیب‌های ناشی از اشعه فرابنفش یا UV بسیار آسیب‌پذیر است. آگاهی از انواع سرطان پوست، عوامل خطر، و روش‌های پیشگیری و تشخیص زودرس می‌تواند جان بسیاری از افراد را نجات دهد.

سرطان پوست به‌طور کلی سه نوع شایع دارد: سرطان سلول پایه‌ای (BCC)، سرطان سلول سنگفرشی (SCC) و ملانوم بدخیم. در میان این سه، BCC شایع‌ترین نوع است و معمولاً به‌صورت برجستگی‌های قرمز و براق با حاشیه‌ای مرواریدمانند ظاهر می‌شود که با گذر زمان خوب نمی‌شود. این نوع سرطان بیشتر در نواحی در معرض آفتاب مانند صورت و گردن دیده می‌شود و اگرچه به‌ندرت به اعضای دیگر بدن گسترش پیدا می‌کند، اما می‌تواند به بافت‌های اطراف آسیب بزند و باعث تخریب موضعی شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان زودهنگام آن اهمیت زیادی دارد.

نوع دوم، سرطان سلول سنگفرشی (SCC) است که دومین سرطان شایع پوستی به شمار می‌رود. این سرطان بیشتر در گوش‌ها، صورت، لب‌ها، بینی و دهان دیده می‌شود و برخلاف BCC، توانایی بیشتری برای ریشه‌دواندن و گسترش به سایر قسمت‌های بدن دارد. به همین علت، اگر ضایعه‌ای در پوست به‌وجود آمد که شکل طبیعی نداشت، پوسته‌دار بود، یا خوب نمی‌شد، باید جدی گرفته شود.

خطرناک‌ترین نوع سرطان پوست، ملانوم بدخیم است. این نوع سرطان از سلول‌های رنگدانه‌ای پوست منشأ می‌گیرد و ممکن است به رنگ قهوه‌ای، مشکی، قرمز یا حتی سفید دیده شود. ملانوم می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن ایجاد شود و به‌سرعت در بدن پخش شود. به همین دلیل، بررسی دقیق خال‌ها و لکه‌های تیره‌رنگ پوست، چه توسط خود فرد و چه در صورت لزوم توسط پزشک، اهمیت بسیار زیادی دارد. هرچه این بیماری زودتر شناسایی شود، شانس درمان موفق بیشتر خواهد بود.

یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای ابتلا به سرطان پوست، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض اشعه ماوراءبنفش است. این اشعه از نور خورشید، لامپ‌های خورشیدی و دستگاه‌های برنزه‌کننده ساطع می‌شود. برخلاف تصور برخی افراد، اشعه UV فقط در روزهای آفتابی وجود ندارد؛ بلکه در هوای ابری، سرد و حتی زمستان هم می‌تواند به پوست آسیب بزند. افرادی که پوست روشن دارند، زود آفتاب‌سوخته می‌شوند یا موهای روشن و چشم‌های آبی یا سبز دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. البته تمام انواع پوست می‌توانند آسیب ببینند، فقط میزان حساسیت در افراد مختلف فرق می‌کند.

برای پیشگیری از سرطان پوست، رعایت چند نکته ساده اما مهم بسیار مؤثر است. تا حد امکان باید از قرار گرفتن در نور شدید خورشید، به‌ویژه از ساعت ۱۰ صبح تا ۴ عصر، پرهیز کرد. استفاده از کرم ضدآفتاب با SPF مناسب، کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی استاندارد و لباس‌های پوشیده و روشن می‌تواند محافظت خوبی ایجاد کند. متخصصان پوست معمولاً استفاده از ضدآفتاب با SPF بالاتر از ۳۰ را توصیه می‌کنند. همچنین این کرم باید هر دو ساعت یک‌بار و بعد از شنا یا تعریق زیاد دوباره استفاده شود. قرار گرفتن در نزدیکی آب، شن و برف نیز نیازمند دقت بیشتری است، چون این سطوح می‌توانند اشعه خورشید را بازتاب دهند و شدت آسیب را افزایش دهند.

علاوه بر نور خورشید، برخی عوامل دیگر نیز خطر سرطان پوست را بیشتر می‌کنند. از جمله می‌توان به زخم‌ها و سوختگی‌های قدیمی، التهاب مزمن پوست، عفونت با برخی انواع ویروس پاپیلومای انسانی، تماس با آرسنیک، پرتودرمانی، ضعف سیستم ایمنی، و سابقه خانوادگی یا شخصی سرطان پوست اشاره کرد. برخی بیماری‌ها مانند گزرودرما پیگمنتوزوم و آلبینیسم نیز پوست را به نور خورشید حساس‌تر می‌کنند. همچنین ضایعاتی مانند کراتوز آفتابی، بیماری بوون، شاخک پوستی و التهاب لب ناشی از آفتاب می‌توانند حالت پیش‌سرطانی داشته باشند و باید جدی گرفته شوند.

از سوی دیگر، بررسی منظم پوست یکی از بهترین راه‌های تشخیص زودرس است. بهتر است هر فرد ماهی یک‌بار تمام بدن خود را، از سر تا پا، بررسی کند؛ مخصوصاً نواحی پنهان مثل لای انگشتان دست و پا، کشاله ران، کف پاها، پشت زانوها، پوست سر و گردن. برای این کار می‌توان از آینه کمک گرفت یا از یکی از اعضای خانواده خواست که بررسی این نواحی را انجام دهد. خال‌هایی که تازه ظاهر می‌شوند یا تغییر شکل می‌دهند، باید با دقت بیشتری دیده شوند.

برای شناسایی خال‌های مشکوک، پزشکان از معیار ABCDE استفاده می‌کنند. اگر خال نامتقارن باشد، حاشیه نامنظم داشته باشد، رنگ آن تغییر کرده باشد، قطرش از ۶ میلی‌متر بیشتر شود یا در حال تغییر و تحول باشد، باید بررسی تخصصی انجام شود. همچنین خال یا لکه‌ای که دچار خارش، خونریزی، پوسته‌ریزی، التهاب یا تغییر رنگ اطراف شود، نباید نادیده گرفته شود.

در مجموع، سرطان پوست اگرچه بیماری مهم و شایعی است، اما با رعایت اصول ساده محافظتی، آگاهی از نشانه‌های هشداردهنده و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توان خطر آن را تا حد زیادی کاهش داد. پیام اصلی این موضوع روشن است: از پوست خود مراقبت کنید، تغییرات آن را جدی بگیرید و پیشگیری را از امروز شروع کنید.